Məsuliyyətli oyun

Əvvəlcə vacib

Bu səhifə tibb və ya psixoloji məsləhət vermir. Bu — informasiya səhifəsidir. Asılılıq əlamətləri varsa — peşəkar yardıma müraciət edin (aşağıda kontaktlar).

Qumar asılılığı (Gambling Disorder, F63.0 kodu ICD-10/ICD-11 üzrə, "Disordered Gambling" DSM-5 üzrə) — psixiatrik diaqnozdur, "iradə zəifliyi" və ya "səhv vərdiş" deyil. O, beyin neyrokimyasında dəyişikliklərlə əlaqəlidir (dofamin sisteminin disregulyasiyası) və müalicə tələb edir.

DSM-5 əsasında diaqnostika kriteriyaları

American Psychiatric Association-ın DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5-ci nəşr) əsasında problemli qumar oyunu diaqnozu aşağıdakı 9 kriteriyadan 4 və ya daha çoxu son 12 ay ərzində mövcud olduqda qoyulur:

1. Eyni həyəcanı almaq üçün getdikcə daha çox pul itirmək ehtiyacı (tolerantlıq)
2. Oyunu azaltmağa cəhd edərkən narahatlıq və ya əsəbilik
3. Qarşısını almaq cəhdlərinin uğursuzluğu
4. Oyun haqqında sürəkli düşüncələr
5. Stress, depressiya, narahatlıq vəziyyətində oyuna sığınmaq
6. İtkidən sonra oyuna qayıdaraq "geri qaytarmaq" cəhdi (chasing)
7. Oyunla bağlı yaxınlara yalan demək
8. Oyun səbəbindən vacib münasibət, iş, təhsil imkanlarının itirilməsi
9. Maliyyə vəziyyətindən çıxmaq üçün başqalarından pul istəmək

Bu sıralanma rəsmi tibbi diaqnozu əvəz etmir. Yalnız peşəkar psixiatr diaqnoz qoyaya bilər.

Gamblers Anonymous 20 sual (GA-20)

Gamblers Anonymous beynəlxalq təşkilatının özünüqiymətləndirmə testi:

1. Oyun səbəbindən iş və ya təhsildən yayındınızmı?
2. Oyun ev həyatınızı bədbəxt edirmi?
3. Oyun reputasiyaya təsir edirmi?
4. Oyundan sonra peşmançılıq hissi var?
5. Borcları və ya maliyyə problemlərini ödəmək üçün oynamısınızmı?
6. Oyun ambisiyanızı və ya səmərəliliyinizi azaldırmı?
7. Uduzduqdan sonra dərhal qaytarmaq istəyi yaranırmı?
8. Qazandıqdan sonra dərhal qayıdıb daha çox qazanmaq istəyi varmı?
9. Cibinizdə pul olduqca oynayırsınızmı?
10. Oyun üçün borc götürmüsünüzmü?
11. Oyun üçün satdığınız əşyalar varmı?
12. "Adi pul" ilə "oyun pulu" arasında ayırd etməyə çalışırsınızmı?
13. Oyun ailənizin və ya öz rifahınızın laqeyd qalmasına səbəb olubmu?
14. Plandan daha uzun oynamısınızmı?
15. Stress və ya depressiyadan qaçmaq üçün oynamısınızmı?
16. Oyun üçün cinayət düşünmüsünüzmü?
17. Oyun səbəbindən yatmaq çətindir?
18. Mübahisə və ya məyusluq sizdə oyun istəyi yaradırmı?
19. Bir nailiyyəti qutlamaq üçün oyun edirsinizmi?
20. Oyun səbəbindən özünə zərər vurmaq haqqında düşünmüsünüzmü?

7 və daha çox "bəli" — yardım axtarın.

20-ci sualdakı "bəli" — kritik xəbərdarlıq, dərhal kriz xəttinə zəng edin (aşağıda).

Maliyyə asılılığının praktik əlamətləri

Davranış əlamətləri (özünüzdə və ya yaxınlarınızda):

• Maaşın 30%-dən çoxu qumara gedir
• Bank kartına gizli kredit götürmək
• "Tək çəkilməsi səbəb deyil" izahı ilə pul çəkmələri ailədən gizlətmək
• Kommunal ödənişlərin gecikdirilməsi
• Borc verən qruplarla əlaqə (microfinance, "asan kredit")
• Mülk satışı (zinət əşyaları, texnika, avtomobil)
• "Bahalı hobbi" maskası altında xərclər

Vəziyyətin vacib göstəricisi: itki məbləği aylıq gəlirin 20%-dən çoxdursa, bu artıq problemli zonadadır.

Özünüidarə alətləri

Lisenziyalı kazinolar (Curacao, MGA, UKGC, GGL) öz oyunçularına aşağıdakı alətləri təklif etməlidir:

Self-exclusion (öz istisnasını) ən təsirli alətdir. Lakin yalnız bir kazinoda işləyir — başqa operatorda hesabın olduğu halda, orada da ayrıca aktiv etmək lazımdır.

UK-da GAMSTOP — bütün lisenziyalı bukmekerləri əhatə edən mərkəzi sistem. Azərbaycanda hələ analoq yoxdur, ona görə hər kazinoda manuel işlətmək lazımdır.

Azərbaycanda peşəkar yardım

Dövlət xəttləri

Respublika Psixoloji Yardım Mərkəzi: +994 12 510-67-67 B.e.-Cümə 09:00-18:00, anonim, ödənişsiz

Azərbaycan Psixoloqlar Assosiasiyası: +994 12 564-44-22 Lisenziyalı psixoloqun əlaqə vasitəsi

Klinikalar

Bakı Beynəlxalq Tibb Klinikası Asılılıq tədavi şöbəsi, ambulator və stasionar Sumqayıt yolu 12, +994 12 437-77-22

Mərkəzi Klinik Hospital, Psixonevroloji şöbə Hüsü Hacıyev küç. 11, Bakı +994 12 596-09-86

Onlayn dəstək

• GamCare azerbaycan dilində danışan psixoloq: Skype / Zoom seansları (kontakt info@gamcare.org.uk vasitəsilə)
• Telegram qrupu: @anonim_yardim_az (qeyri-rəsmi peer-support)
• Psixoloq.az online platforma: lisenziyalı mütəxəssislər, video-konsultasiya

Beynəlxalq qaynaq nömrələri

Əgər yaxınınız asılıdırsa

Qumar asılılığı yaxınların həyatını təxminən eyni dərəcədə pozur. Praktik məsləhətlər:

Etmək lazım olanlar:

• Empati ilə dinləyin, ittiham etməyin
• Maliyyə şəffaflığı tələb edin (ortaq hesab, hesabat)
• Self-exclusion qurmaqda kömək edin (texniki olaraq)
• Mütəxəssis seansına birgə getməyi təklif edin
• Gam-Anon (asılı insanların yaxınları üçün dəstək qrupu) qoşulun

Etmək olmaz:

• "Sonuncu dəfə" üçün pul vermək (heç vaxt sonuncu olmur)
• Borcları sakitcə örtmək (asılılığı dəstəkləyir)
• "İradə zəifliyi" kimi qarşılamaq
• Tək başına həll etməyə çalışmaq
• Uşaqları vəziyyətə cəlb etmək

Əgər asılı şəxs öz problemini inkar edirsə — "intervention" (mütəxəssisin iştirakı ilə ailə görüşü) effektiv ola bilər. Bunu düzgün təşkil etməkdə Azərbaycan Psixoloqlar Assosiasiyası kömək edir.

Maliyyə bərpasının praktik addımları

Asılılıqdan çıxan oyunçular üçün:

1. Bütün kazino hesablarında self-exclusion — minimum 1 il
2. Bank kartı limitlərinin azaldılması — kart bankla əlaqədə günlük 50 AZN-ə endirilə bilər
3. Borcların restrukturizasiyası — bank müştəri xidməti vasitəsilə (bəzən mümkündür)
4. Bağlı kart üçün gambling MCC bloku — bəzi banklar (Kapital Bank, Pasha Bank) belə xidmət təklif edir
5. Avtomatik vasitələr: Gamban, BetBlocker — bütün kazino saytlarını blok edən proqram (8 EUR/ay, lisenziyalı)
6. Dəstək qrupu: GA (Gamblers Anonymous) Bakı görüşləri — qeyri-rəsmi, lakin effektiv

Məxfilik — vacib məqam

Bütün yardım xəttinə zəngləri anonim ola bilər — soyad, telefon və ya ünvan tələb olunmur. Məsləhətçilər məlumatları:

• Operatorlara ötürmür
• Banklara ötürmür
• Yaxınlara ötürmür (sizin yazılı razılığınız olmadan)
• Hökumət qurumlarına ötürmür (yalnız uşaq və ya başqa şəxsin həyatına təhlükə olduqda)

Tibbi sirr Azərbaycan Respublikasının "Səhiyyə haqqında" Qanununun 17-ci maddəsi əsasında qorunur.

Yardım çağırmağa nə vaxt başlamalı

Gec deyil. Asılılıq problemini erkən mərhələdə aşkar etmək — uzun müddət ərzində daha az itki, daha sürətli bərpa deməkdir.

Əgər GA-20 testdə 4 və ya daha çox "bəli" cavabınız varsa, 1-2 həftə ərzində mütəxəssislə görüşməyə razı olun. Risk azalmasa da — ən azından dəqiq qiymətləndirmə alınacaq.

Kriz vəziyyəti (özünə zərər haqqında düşüncələr, kəskin maliyyə təzyiqi, ailə dağılması təhlükəsi) — dərhal +994 12 510-67-67 xəttinə zəng edin və ya yaxın xəstəxananın təcili yardım xidmətinə müraciət edin.

Sayta qayıtmadan əvvəl hər hansı bir kazino qrupundan self-exclusion qurun. Bu — kiçik addımdır, lakin gələcəkdə 100 dəfə "yenidən başlamaq" cəhdindən qoruyur.

Onlayn bloklama alətləri (texniki vasitələr)

Texniki bloklayıcılar cihaz/şəbəkə səviyyəsində işləyir və iradə zəiflədikdə kömək edir. İki müstəqil aləti birgə istifadə etmək tövsiyə olunur — bir aləti pozma anında keçə bilərsiniz, ikisini çətindir.

• GamBan (gamban.com) — pullu (~$2/ay), on minlərlə qumar domeni bloklayır. iOS, Android, Windows, macOS. Xüsusi prosedur olmadan 24 saat ərzində silinə bilməz. Sənayedə qızıl standart sayılır.
• BetBlocker (betblocker.org) — pulsuz qeyri-kommersiya layihə. Windows, macOS, Android, iOS, Linux dəstəkləyir. Min. blok 1 gün, max 5 il.
• GamBlock — kommersiya GamBan analoqu, korporativ versiyalar mövcuddur.
• Net Nanny / Qustodio — ümumi parental controls qumar kateqoriyası ilə.
• Pi-hole + blok-listlər — ev şəbəkəsi üçün, bəzi texniki bacarıq tələb edir.
• Cold Turkey Blocker — qumar parametrləri ilə diqqət dağıdıcı bloklayıcı.

Erkən xəbərdarlıq əlamətləri

Asılılıq adətən bir gecədə yaranmır. Aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı biri 4-6 həftə ərzində özünüzdə müşahidə olunarsa, ciddi qiymətləndirmə vaxtıdır:

• "Sadəcə bir də" sindromu — planladığınız vaxtdan sonra 30 dəqiqə də oynamaq qərarı verirsiniz, sonra bir saat, sonra üç saat
• Stress azaldılması üsulu kimi oyun — iş günü ağırlaşandan sonra "rahatlamaq üçün" oynayırsınız
• Pul münasibətinin dəyişməsi — əvvəllər "böyük" sayılan məbləğlərdən söz açılarkən mübahisələr olmurdusa, indi "qürbət" olunur
• Maliyyə uçotunun aşağı düşməsi — bank tətbiqində statistika baxmağı dayandırırsınız, çünki qorxulu olur
• Sosial izolyasiya — dostlarla görüşmək əvəzinə oyun seçirsiniz, əvvəllər bunu etmirdiniz

Bu əlamətlər 4 və daha çoxu eyni vaxtda olduqda — bu artıq risk zonasıdır, asılılıq yox, lakin önləmə vaxtıdır.

Profilaktika — problem olmayanlar üçün

Asılılıq olmasa belə, əsas qaydalar gələcək riski azaldır:

• İstənilən operatorda qeydiyyatın ilk günündə deposit limit qoyun, oynamağa başlamazdan əvvəl
• Heç vaxt borc pulla oynamayın
• Heç vaxt "maliyyəni düzəltmək" üçün oynamayın
• Gündə 60 dəqiqə vaxt limiti qoyun
• Bank tətbiqində oyun xərclərini ayrıca kateqoriya kimi izləyin
• Müntəzəm həftədə 2-3 dəfədən çox oynayırsınızsa — hər 3 ayda bir GA-20-ni keçin

Oyun — əyləncə müqabilində ödədiyiniz xidmətdir. Əyləncə dayanırsa — bu siqnaldır.

Əlaqəli materiallar

Bütün bonus növləri

• Xoş gəldin bonusu
• Depozitsiz
• Pulsuz fırlanmalar
• Cashback
• VIP proqramları

Əlaqəli materiallar

• Bütün kazinolar
• Top reytinq
• Müqayisələr
• Ödəniş üsulları
• Bütün bonuslar